نگهداری و انبارداری صحیح کنسانتره؛ جلوگیری از کپک و افت کیفیت
بهترین کنسانتره هم اگر درست نگهداری نشود، کیفیتش را از دست میدهد. اصول ساده اما مهم انبارداری خوراک دام را بخوانید.
اسیدوز شکمبه در دام؛ علائم، علت‌ها و راه‌های پیشگیری
اسیدوز شکمبه زمانی رخ میدهد که اسیدیته (pH) شکمبه بیش از حد کاهش یابد. این مشکل در گاوهای شیری پرتولید و دام‌های پرواری با جیره پرکنسانتره شایع است و اگر شناخته نشود، خسارت زیادی به تولید و سلامت گله وارد می‌کند.
اسیدوز چگونه ایجاد می‌شود؟
کربوهیدرات‌های سریع‌التخمیر (مانند نشاسته غلات) در شکمبه به اسید تبدیل می‌شوند. در حالت عادی، بزاق تولیدشده هنگام نشخوار این اسیدها را خنثی می‌کند. اگر جیره نشاسته زیاد و الیاف مؤثر کم داشته باشد، تولید اسید از ظرفیت خنثی‌سازی بیشتر می‌شود و pH شکمبه پایین می‌آید.
اسیدوز حاد و تحتحاد
| نوع | ویژگی | علائم |
|---|---|---|
| حاد | افت شدید pH پس از مصرف ناگهانی غلات زیاد | بی‌اشتهایی کامل، اسهال، کم‌آبی، بی‌حالی؛ نیاز فوری به دامپزشک |
| تحتحاد (SARA) | افت متوسط و مکرر pH در طول روز | کاهش نوسانی مصرف خوراک، مدفوع شل، افت چربی شیر، لنگش |
اسیدوز تحتحاد خطرناک‌تر از آن است که به نظر می‌رسد؛ چون اغلب نشانه آشکاری ندارد و فقط به صورت افت تولید و مشکلات سم دیده می‌شود.
علت‌های تغذیه‌ای اسیدوز
- افزایش ناگهانی کنسانتره بدون دوره سازگاری
- کمبود علوفه یا خرد شدن بیش از حد آن
- انتخاب‌گری دام و مصرف کنسانتره بدون علوفه
- نامنظم بودن زمان‌های خوراک‌دهی
راهکارهای پیشگیری
- تغییر تدریجی جیره: افزایش کنسانتره را طی دو تا سه هفته انجام دهید.
- الیاف مؤثر کافی: علوفه با طول قطعات مناسب، نشخوار و تولید بزاق را تحریک می‌کند.
- جیره کاملاً مخلوط (TMR): از انتخاب‌گری جلوگیری می‌کند.
- بافرها: با نظر کارشناس، افزودنی‌هایی مثل جوش‌شیرین در جیره‌های پرکنسانتره استفاده شود.
- خوراک‌دهی منظم در ساعت‌های ثابت
نقش کیفیت کنسانتره
کنسانتره‌ای که فرمول متعادل و فرم فیزیکی مناسب دارد، در کنار مدیریت درست، خطر اسیدوز را کاهش میدهد. با این حال حتی بهترین کنسانتره هم بدون علوفه کافی و افزایش تدریجی، می‌تواند مشکل‌ساز شود. درباره اهمیت این موضوع در گاوهای تازه‌زا، مقاله تغذیه گاو شیری در دوره انتقال را بخوانید.
سوالات متداول
مهمترین علامت اسیدوز تحتحاد چیست؟
نوسان در مصرف خوراک، مدفوع شل و کاهش چربی شیر از نشانههای رایج آن هستند.
آیا اسیدوز در گوسفند هم رخ میدهد؟
بله؛ بهویژه در برههای پرواری که کنسانتره آنها بدون دوره عادتدهی افزایش یابد.
چطور از اسیدوز پیشگیری کنیم؟
با افزایش تدریجی کنسانتره، تأمین الیاف مؤثر کافی، جلوگیری از انتخاب‌گری و خوراک‌دهی منظم.